Ayurveda en gezondheid
Gezondheid is voor Ayurveda eigenlijk één van de basisvoorwaarden voor het ten volle beleven en bereiken van de belangrijkste doelstellingen van het leven. Hierbij denk men bijvoorbeeld aan vreugde, rechtschapenheid, vrijheid en welvarendheid. Want alleen als iemand in balans is, conform zijn ware aard leeft en in zijn kracht staat, is hij in staat om aan zijn spirituele doelen en zijn individuele taak in het leven te werken. Voor Ayurveda is gezondheid niet alleen de afwezigheid van ziekte, maar het evenwicht tussen lichaam, geest en bewustzijn van het zelf. Dosha is in Ayurveda het woord voor ziekte. Het woord betekent avond en duisternis, maar ook “ontwijd zijn”, zondigen of een fout begaan. Het woord dosha treft dus bijzonder goed de Ayurvedische benadering ten opzichte van gezondheid en ziekte. Als het duister in ons wordt, we onze ware aard vergeten en goddeloos worden, ontstaat schuldgevoel en worden we ziek. Dosha representeert dus niet alleen de symptomen van ziekte, maar ook het vergeten van onze spirituele natuur.
Ayurveda gaat uit van het feit dat alles in het universum geschapen is – dus ook het menselijk lichaam – vanuit de 5 elementen: aarde, water, vuur, lucht en ether. Deze 5 elementen worden gerepresenteerd in het menselijk lichaam door de drie dosha’s: Vata (lucht, ether), Pitta (vuur, water), Kapha (aarde, water). Ieder mens heeft zijn eigen unieke verdeling, verhouding en representatie van deze drie dosha’s en het is gedurende zijn leven zaak om deze drie in hun unieke balans te houden. Ayurveda beschouwt gezondheid als de optimale balans tussen de drie dosha’s (Vata, Pitta, Kapha), de zeven dhatu’s (weefsels: plasma, bloed, spieren, vet, botten, beenmerg en mannelijk en vrouwelijk voortplantingsmateriaal), de drie mala’s (afvalproducten: faeces, urine, zweet) en Agni (het spijsverteringsvuur), in combinatie met de helderheid en het evenwicht van de zintuigen, de geest en de ziel. Hieruit moge blijke dat gezondheid geen statisch gegeven is, maar één van de belanrijkste taken van ons mensenleven om voluit deel te kunnen nemen aan de dynamiek van het leven. Gezondheid komt voort uit een gezonde levensstijl en de drie dosha’s in balans houden en te leven conform de unieke persoonlijke basisconstitutie houdt gezondheid in stand. Voeding en Ayurveda. Bewustwording en bewustzijn zijn belangrijke begrippen binnen Ayurveda. Een Ayurvedisch arts kan veel kennis, adviezen en hulpmiddelen verschaffen om iemand meer inzicht te geven in zijn gezondheidstoestand door het vaststellen van de persoonlijke constitutie en de eventuele afwijkingen daarvan. Dit schept een kader voor een ieder om zoveel mogelijk gunstige voorwaarden voor gezondheid te creëren. Dit betekent leefstijladviezen, informatie en inzichten in hoe bewuste keuzes gemaakt kunnen worden. Een ongezonde leefstijl, verkeerde voeding, stress, vervuiling, overprikkeling: het heeft allemaal invloed op ons lichaam en geest en daarom op onze gezondheid en ons welbehagen. Zoals gezegd zijn de 5 elementen (aarde, water, vuur, lucht en ether) de bouwstenen van het universum en de grondstoffen van alles op aarde. Zo ook van onze voeding, zo ook van onze lichamen. In Ayurveda zijn geneeskunde en voeding onlosmakelijk met elkaar verbonden en is de diepste kennis te vinden van de enorme waarde van voeding ten opzichte van lichamelijke gezondheid, geestelijke helderheid en spirituele vermogens en ontwikkelingen. Genezing is het voorkomen van ziekte en het handhaven van de vitale krachten van de mens. De mens die leeft volgens zijn ware natuur is een mens in zijn ware spirituele kracht. Door veranderingen aan te brengen in eetgewoonten en voedingswijze kunnen veranderingen van buitenaf tegengegaan worden. Ayurveda kan inzicht bieden in iemands persoonlijke constitutie en daarbij de relatie aangeven van zijn constitutie met de kwaliteiten van voeding. Zo kan een goed, persoonlijk, passend en heilzaam dieet samengesteld worden.
Zoals gezegd bezit Ayurveda een grondige kennis van de enorme waarde en interactie van voeding met het welzijn en de gezondheid van de mens. Het lichaam is de tempel van de ziel en we mogen het onszelf gunnen om deze tempel zo goed mogelijk te onderhouden en te reinigen. Dagelijks juiste en gezonde voeding tot ons nemen ligt aan de basis van onze persoonlijke mogelijkheden om een gezond, vreugdevol, weldadig leven vol vitaliteit te genieten. Maar over voeding bestaat tegenwoordig een schat aan informatie. Vaak gaan mensen vanuit gezondheidsoverwegingen op zoek naar andere, misschien betere, misschien meer passende mogelijkheden van eten. En in het labyrinth van informatie raakt men dan al snel zijn eigen behoeften en eigen natuur uit het oog. Ayurveda biedt een ander inzicht in voeding. Zonder zich blind te staren op koolhydraten, vetten, eiwitten, calorieëen en vitamines/mineralen, zoekt het naar wegen om de mens als individu te leren hoe hij zichzelf volgens zijn eigen aard het beste kan voeden. En het terugvinden van de eigen intuïtie zal daarbij een enorme aanwinst blijken. Want hoe moeilijk is het om te begrijpen wat ons lichaam en wij Zelf dus nodig hebben als de sociale eisen, de maatschappelijke verantwoordelijkheden, de verleidingen van reclame en supermarkten, de schoonheidsidealen, de 24uurseconomie, de overvloed aan informatie en prikkels ons steeds van onze eigenheid weg dreigen te halen. Deze cursus is dan ook daarvoor bedoeld: een dieper inzicht te bieden in de Ayurvedische kijk op voeding waardoor een kader zichtbaar wordt, dat duidelijkheid en logica verschaft en waarin een ieder zelf de individuele keuzevrijheid behoudt om het naar wens en vermogen in eigen leven toe te passen.
Het is niet het streven om de Ayurvedische voedingswijze hier in het Westen op te leggen. Integendeel: het is juist de uitdaging om de schoonheid en wijsheid van de klassieke kennis tot en met de huidige Ayurvedische keuken toe te kunnen passen in de mensenlevens Nu, waar dan ook. Want dat Ayurveda de spirituele waarde van het mensenleven kent en optimaal wil helpen benutten, op een gezonde basis – waar voeding een belangrijke pijler van is – dat kan voor ieder mens in welke omstandigheden dan ook een meerwaarde zijn. Ayurveda biedt een gestructureerd en gedetailleerd kader, waarin de kwaliteiten van voeding en hun werkingen begrepen kunnen worden. Zodra iemand begint te eten wordt er informatie verzonden naar zijn dosha’s. Deze informatie gebruikt Ayurveda om ons in staat te stellen om op een natuurlijke wijze een evenwichtige voeding te kiezen en te bereiden. De Ayurvedische voedingsleer komt direct van de natuur en maakt ons derhalve rechtstreeks attent op onze intuïties, in plaats van via verstandelijke omweggetjes. Ayurveda baseert keuze en samenstelling van de verschillende voedingsmiddelen onder andere op de persoonlijke constitutie en stofwisseling. De drie dosha’s representeren gezamenlijk iemands natuur als een geheel. Het woord voor natuur is in het Sanskriet “Prakriti” en het wordt gebruikt om weer te geven hoe iedere persoon vanaf zijn geboorte is samengesteld. Het is als het ware een blauwdruk, of zoals een vingerafdruk, geheel uniek en persoonlijk. De Prakriti is het lichaamstype conform iemands ware aard en door de Prakriti in acht te nemen kunnen we leren onze gezondheid op een hoger niveau te brengen. Zo brengen we balans aan en kunnen we in harmonie met het leven, de omgeving en onze hogere doelen zijn.